วิมุตติ 5
วิมุตติ หมายถึง การหลุดพ้นจากกิเลส การเป็นอิสระจากกิเลส ซึ่งเป็นสภาภาวะจิตพื้นฐานที่สำคัญ ในการปฏิบัติธรรม ภาวะแห่งการหลุดพ้นนี้ เกิดขึ้นได้เมื่อ ปฏิบัติธรรมจนเกิดปัญญา รู้เห็นความเป็นจริง รู้เท่าทันสังขาร รู้เท่าทันกิเลส ทำให้จิตหลุดพ้นจากอำนาจครอบงำของกิเลส ไม่ถูกกิเลสครอบงำ ไม่หวั่นไหวไปตามการยั่วยุ ยั่วยวน ของความโลภ ความโกรธ ความหลง เมื่อจิตปราศจากกิเลส ก็ทำให้อยู่ในสภาวะ หลุดพ้น และ เป็นอิสระ
วิมุตติ มีอยู่ 5 ประการ เรียกว่า วิมุตติ 5 ประกอบไปด้วย
1. ตทังควิมุตติ หมายถึง การหลุดพ้น ด้วยธรรมจำเพาะ หรือ ธรรมที่ตรงข้ามกับกิเลสเฉพาะตัว เช่น พ้นจากความเห็นผิดด้วยอาศัยวิปัสสนาญาณที่เป็นคู่ปรับกัน เช่น หลุดพ้นจากความพยาบาท ด้วยเมตตาธรรม , หลุดพ้นจากความโลภ ด้วยการให้ทาน เป็นต้น วิมุตนี้ ใช้ได้กับความดีความชั่ว ทั่วๆไป เท่านั้น
2. วิขัมภนวิมุตติ หมายถึง การหลุดพ้น ด้วยการข่ม ด้วยการสะกดเอาไว้ โดยใช้กำลังอำนาจของฌาน ที่ได้จากการฝึกสมาธิ แต่เมื่อฌานเสื่อม กิเลสก็สามารถเกิดขึ้นได้อีก เช่น ในขณะที่นั่งสมาธิ ก็จะสามารถสะกดข่มกิเลสไว้ได้ แต่เมื่อออกจากสมาธิแล้ว กิเลสก็จะกลับมาอีกครั้ง เป็นต้น วิมุตนี้ ใช้ได้กับผู้ที่ฝึกสมาธิจนได้ฌาน 8 แต่บางครั้ง ผู้ที่ฝึกถึงขั้นอุปจารสมาธิก็อาจจะทำได้
3. สมุจเฉทวิมุตติ หมายถึง การหลุดพ้นโดยเด็ดขาด สามารถทำลายกิเลสที่ผูกรัดไว้ โดยไม่เกิดกิเลสอีกต่อไป ด้วยอำนาจของ อริยมรรค, ผู้บรรลุโสดาปัตติมรรค, อรหัตตมรรค
4. ปฏิปัสสัทธิวิมุตติ หมายถึง การหลุดพ้นอย่างสงบระงับราบคาบ หลุดพ้นต่อจาก อรหัตตมรรค ถึง อรหัตตผล ไม่ต้องพยายามกำจัด ไม่ต้องขวนขวาย เพื่อละกิเลสอีก เพราะ กิเลสที่ถูกระงับจะไม่เกิดขึ้นอีก ในขณะผลนั้นๆ
5. นิสสรณวิมุตติ หมายถึง การหลุดพ้นโดยสภาวะปลอดโปร่ง เป็นการหลุดพ้นจากกิเลส อย่างยั่งยืนตลอดไป กิเลสถูกดับหมดสิ้นแล้ว ซึ่งก็คือ นิพพาน นั่นเอง
(วิมุตติ 2 อย่างแรกนั้น เป็นโลกิยวิมุตติ คือ การดับกิเลสชั่วคราว, ส่วนวิมุตติ 3 อย่างหลัง เป็นโลกุตรวิมุตติ คือ การดับกิเลสถาวร)
วิมุตติ 5 นี้ กล่าวอีกนัยหนึ่ง ก็คือ
- สมถะ
- วิปัสสนา
- มรรค
- ผล
- นิพพาน
ตามลำดับ นั่นเอง
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น