ไตรลักษณ์ (อนิจจัง ทุกข้ง อนัตตา)
ไตรลักษณ์ หมายถึง ลักษณะ หรือ สภาพที่ เป็นไปตามธรรมชาติ เป็นปกติสามัญทั่วไป 3 ประการ ได้แก่
1. อนิจจตา
2. ทุกขตา
3. อนัตตตา
ซึ่งนิยมเรียกกันสั้นๆ ว่า อนิจจัง ทุกขัง อนัตตา
ไตรลักษณ์นี้ เป็นหลักธรรมทางพระพุทธศาสนา ที่สอนให้ เข้าใจ และ ระลึกถึง ความเป็นจริง ที่เกิดขึ้นเป็นปกติธรรมดา เพื่อให้รู้เท่าทัน ต่อการหมุนเวียน เปลี่ยนแปลงไป ของสรรพสิ่งทั้งหลายทั้งปวง
1. อนิจจัง หรือ อนิจจตา หมายถึง ความไม่เที่ยงแท้แน่นอน เพราะ ทุกสิ่งทุกอย่าง ล้วนแล้วแต่ ต้องมีการเปลี่ยนแปลงไปทั้งสิ้น ไม่มีสิ่งใดสามารถคงอยู่ได้อย่างเดิมตลอดกาล ไม่ว่าสิ่งนั้น จะเป็น รูปธรรม หรือ นามธรรม ก็ตาม ก็ย่อมจะต้องมีการเปลี่ยนแปลง ขึ้นอยู่กับว่า จะช้า หรือ จะเร็ว แค่ไหนเท่านั้น
ตามหลักของอนิจจังนั้น ความเปลี่ยนแปลงของสิ่งต่างๆ ล้วนเกิดขึ้นเป็น 3 จังหวะ คือ
- การเกิดขึ้น
- การคงอยู่
- การแตกดับ หรือ การแตกสลายไป
ทุกสรรพสิ่ง ล้วนอยู่ในกฏเกณฑ์นี้ทั้งสิ้น เมื่อมีสิ่งใด ถือกำเนิดขึ้น ไม่ว่าจะเป็น ชีวิต สิ่งของ หรือ ความคิด ก็จะดำรงค์คงอยู่ได้ ในชั่วระยะเวลาหนึ่ง (จะนานแค่ไหนก็ขึ้นอยู่กับ เงื่อนไขของแต่ละสิ่งนั้น) และ ในที่สุด ก็จะต้อง แตกดับ แตกสลายไป ในที่สุด ไม่มีใคร หรือ อะไร จะสามารถคงอยู่ได้ตลอดไป
เมื่อเข้าใจ หลักของอนิจจังแล้ว ก็ไม่ควรจะไป ยึดติด ยึดมั่น กับสิ่งต่างๆ ยอมรับว่า การเปลี่ยนแปลง ย่อมเกิดขึ้นกับทุกสิ่ง เป็นเรื่องธรรมดา เมื่อเกิด ความเสื่อม ความสูญเสีย ก็จะไม่เป็นทุกข์มากเกินสมควร และ เมื่อเกิด ความสำเร็จ ความเจริญ ก็จะไม่สุขมาก ไม่หลงระเริงมาก จนเกิดความประมาทในชีวิต
2. ทุกฺขัง หรือ ทุกขตา หมายถึง ความเป็นทุกข์ เมื่อเกิดความผิดหวัง ถูดกดดัน ถูกบีบคั้น มีสิ่งที่ไม่เป็นไปตามความประสงค์ ต้องฝืนทน ต้องขัดแย้ง เกิดความสูญเสีย ย่อมต้องก่อให้เกิด ความทุกข์ ซึ่งเป็นเรื่องสาม้ญธรรมดา ทุกคนย่อมต้องมีความทุกข์ จะมากจะน้อย จะเป็นเวลาสั้นหรือนานแค่ไหน ก็แล้วแต่ ไม่มีใคร ถือกำเนิด เกิดมาแล้ว ไม่เคยมีความทุกข์เลย ตลอดชีวิต
ถ้าเข้าใจเรื่องนี้ ก็จะทำให้ ไม่ต้องจมอยู่ในห้วงของความทุกข์ นานเกินไป สามารถเข้าใจได้ว่า ความทุกข์เป็นเรื่องธรรมดา ที่ทุกผู้คน ต้องได้พบได้เจอ และ เมื่อเกิดความทุกข์ขึ้นแล้ว ก็ไม่ไปยึดติด ไม่ไปเหนี่ยวรั้ง ความทุกข์นั้นไว้ เพราะ ยิ่งยื้อไวันานเท่าไหร่ ก็ต้องทนทุกข์อยู่นานเท่านั้น ควรปล่อยให้มันผ่านไป ตามหลักของอนิจจัง คือ มีเกิดขึ้น คงอยู่ และ ต้องดับสลายไปในที่สุด เมื่อความทุกข์เกิดขึ้นแล้ว ก็จะคงอยู่ จนกว่าจะยอมปล่อยมันไป เมื่อปลดปล่อยไปแล้ว ความทุกข์นั้น ก็ย่อมจะดับสลายไป
3. อนัตตา หรือ อนัตตตา หมายถึง ความไม่ใช่ตัวตน ไม่มีตัวตน ความว่างเปล่า ตรงข้ามกับคำว่า อัตตา ซึ่งหมายถึง ความเป็นตัวตน การยึดมั่นยึดติด ดังนั้น ธรรมชาติของอนัตตา ก็คือ การปล่อยว่าง การไม่ยึดติด
โดยธรรมชาติแล้ว ทุกสิ่งล้วนแล้วแต่เป็น อนัตตา ไม่มีอะไรเป็นตัวตนที่แท้จริง เป็นเพียงการปรุงแต่งขึ้นมาทั้งสิ้น ไม่ว่าจะเป็น รูปร่าง ความสวย ความหล่อ ชื่อเสียง ความรัก ความชัง ฯลฯ เมื่อยึดติดกับการปรุงแต่งเหล่านี้มาก อัตตา ก็ยิ่งมาก เมื่อมีการเปลี่ยนแปลง ที่ทำให้เกิดทุกข์ ก็ยิ่งทุกข์มาก แต่ถ้าสามารถเข้าใจ และ มองเห็นทุกสิ่งเป็นอนัตตาได้ ก็จะปล่อยวางได้ง่าย ยิ่งสามารถลด การยึดมั่นยึดติด ลดอัตตาลง ได้มากเท่าไหร่ ก็จะยิ่งทำให้ สามารถปล่อยวางได้ มากเท่านั้น
อนิจจัง ทุกขัง อนัตตา หรือ ไตรลักษณ์ทั้ง 3 ประการนี้ เป็นสิ่งที่พุทธศาสนิกชน ควรระลึกถึงอยู่เสมอ เพื่อเป็นแนวทางให้หลุดพ้น จากความทุกข์ทั้งปวง
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น